NSƯT Triệu Trung Kiên và ước mong chung tay tìm lại khán giả cho sân khấu cải lương

Những năm gần đây, NSƯT Triệu Trung Kiên được biết đến bởi những thành công trong vai trò đạo diễn và cũng là tác giả của nhiều kịch bản được các đoàn nghệ thuật dàn dựng. Mới đây nhất, NSƯT Triệu Trung Kiên cùng với soạn giả Hoàng Song Việt thành lập sân khấu cải lương mới Đại Việt tại TP Hồ Chí Minh với mong muốn sẽ xây dựng những tác phẩm cải lương nghiêm túc, công phu nhằm lôi kéo khán giả trở lại với loại hình sân khấu dân tộc độc đáo này. Dưới đây là những chia sẻ đầy tâm huyết của NSƯT Triệu Trung Kiên dành cho MASK.

Đạo diễn NSƯT Triệu Trung Kiên

Sân khấu cải lương vốn là thế mạnh của phía Nam nhưng trong những năm gần đây lại đang gặp quá nhiều khó khăn. Vậy điều gì khiến anh và soạn giả Hoàng Song Việt lại mạo hiểm thành lập sân khấu cải lương mới Đại Việt vào thời điểm này?

Sân khấu cải lương đã có những giai đoạn phát triển rực rỡ và rất đáng tự hào. Tuy nhiên, những năm gần đây loại hình nghệ thuật này lại đứng trước nhiều khó khăn khiến cho những người nghệ sĩ làm nghề như chúng tôi phải trăn trở. Ở phía Bắc, do đa phần là các đơn vị công lập được nhà nước đầu tư kinh phí, nên dù tình hình khó khăn, vẫn đều đặn ra mắt các vở diễn mới với tần xuất phục vụ khán giả khá tốt. Còn ở phía Nam thì tình hình khó khăn đã lên đến đỉnh điểm. Tại TP Hồ Chí Minh, thật khó tìm được những vở cải lương có đời sống lâu dài. Các vở diễn của các đơn vị xã hội hóa thì đa phần tập trung nghệ sỹ, dàn dựng thật nhanh, đầu tư cầm chừng và chỉ diễn một vài suất là hết khán giả. Ngoài một lượng không lớn khán giả trung thành với các đoàn hát, các nghệ sỹ thần tượng, thì đaị đa số các tầng lớp khán giả hiện nay đã không còn mặn mà với sân khấu cải lương nữa. Sau những sự kiện diễn ra trong dịp kỷ niệm 100 năm hình thành và phát triển của sân khấu cải lương, cùng sự khích lệ của các cấp lãnh đạo TP Hồ Chí Minh, đã có nhiều dự án nghệ thuật của các đơn vị nghệ thuật, nhất là các đơn vị nghệ thuật xã hội hóa được đề ra với chung một khao khát là đưa cải lương vượt qua giai đoạn khủng hoảng hiện thời. Bản thân tôi và soạn giả Hoàng Song Việt từ vài năm nay cũng đã ấp ủ nhiều dự định và chúng tôi nhận thấy đây là thời điểm thích hợp để làm một điều gì đó cho sân khấu cải lương. Và Sân khấu cải lương mới Đại Việt đã chính thức ra mắt vào cuối tháng 3 vừa qua.

Đạo diễn NSƯT Triệu Trung Kiên (ngoài cùng bên phải) trong buổi họp báo ra mắt sân khấu cải lương Đại Việt

Anh có thể nói rõ hơn về cách thức hoạt động cũng như những kế hoạch của sân khấu cải lương mới Đại Việt?

Tôi xin nói điều này trên tinh thần nghề nghiệp và từ góc độ của một “thượng đế” – đó là người xem, dù có phải hứng chịu phản ứng tiêu cực từ nhiều phía. Vẫn biết rằng sân khấu cải lương vắng khách là do rất nhiều nguyên nhân khách quan trong đó có nguyên nhân về thời cuộc. Nhưng phải nhìn thẳng vào sự thật là một trong những nguyên nhân đó lại chính là từ phía chủ quan của những người làm nghề, đó là căn bệnh dễ dãi, chủ quan, coi thường khán giả.
Thực tế sân khấu cải lương TP Hồ Chí Minh những năm gần đây ngoài các tác phẩm mang nhiệm vụ chính trị, tham gia liên hoan, hội diễn, thì đời sống sân khấu hầu như thiếu vắng các tác phẩm được đầu tư dàn dựng công phu, kỹ lưỡng và tinh tế. Các vở diễn được thực hiện chóng vánh, đầu tư kinh phí gọi là để có thể thu hồi vốn ngay sau một, hai suất diễn nên khá ngặt nghèo. Các nghệ sĩ do có quá nhiều show diễn tổng hợp, tần suất hoạt động quá cao lại có thu nhập lớn từ mảng hoạt động này, nên không thể dành nhiều thời gian và tâm huyết cho vai diễn mới của mình. Các kịch bản thì đa phần là sử dụng lại những tuồng tích cũ từng vang bóng một thời chỉ thỏa mãn được một nhóm nhỏ khán giả truyền thống, hoàn toàn không thu hút được khán giả thế hệ mới. Điều chính yếu là phong cách nghệ thuật không có nhiều đổi mới dù bản chất cải lương là cải cách. Phong cách “cải lương tuồng cổ” mang yếu tố ngoại lai bị lạm dụng đến bão hòa, nhàm chán; các hình tượng vai diễn không được nghiền ngẫm, chăm chút nên na ná, dập khuôn, không phân biệt thời đại, sắc tộc, không gian, thời gian lịch sử, văn hóa; các thành tố cốt yếu như nghệ thuật đạo diễn, mỹ thuật sân khấu, âm nhạc không được coi trọng đúng mức; phục trang hóa trang thiếu chuẩn xác, đôi khi tùy tiện, cẩu thả, thiên về sự choáng nghợp hình thức mà không quan tâm đến nội dung… Các tầng lớp khán giả theo đà phát triển xã hội và hội nhập quốc tế đã có trình độ dân trí tốt hơn và văn minh hơn nhiều, trong khi cải lương thực sự đã chưa “sánh” kịp với “văn minh” đó.

Vì vậy, khi quyết định xây dựng một sân khấu mới, bất cứ ai trong đó có chúng tôi cần xác định sẽ phải cố gắng hết sức để khắc phục thực trạng này. Chúng tôi mong muốn sân khấu cải lương mới Đại Việt sẽ phải là nơi mà tất cả các thành viên tham gia đều làm việc với thái độ nghiêm túc, trách nhiệm cao và biết “hy sinh”. Đây sẽ là nơi xây dựng các tác phẩm cải lương công phu, đầu tư kỹ lưỡng, có định hướng và phong cách nghệ thuật rõ ràng. Đó là các tác phẩm vừa đảm bảo các tiêu chí nghệ thuật chính thống, vừa thỏa mãn nhu cầu thưởng thức và giải trí của khán giả đương thời, hội nhập với sân khấu Thế giới. Quan điểm xuyên suốt sẽ là bảo tồn và phát huy các giá trị nghệ thuật dân tộc chuẩn mực, từng bước tiến hành những thử nghiệm nghệ thuật mới với cấp độ phù hợp cho từng giai đoạn. Đảm bảo tiêu chí từ thuở ban đầu “Cải cách hát ca theo tiến bộ. Lương truyền tuồng tích sánh văn minh”.

Thực tế cho thấy, một bộ phận không nhiều khán giả của cải lương đã không tạo đà cho cải lương chỉnh đốn và đổi mới. Đâu đó vẫn có khán giả thích xem cải lương dễ dãi như: nói tiếng nước ngoài trong một vở cải lương tuồng cổ; lạm dụng việc giả gái trong nhiều trường hợp không thực sự cần thiết; sử dụng phục trang nguyên bản của hý khúc Trung Quốc tràn lan … Nhưng phần lớn đại bộ phận khán giả hiện nay lại đang chờ đợi sự đổi mới và tự chính đốn của cải lương. Khán giả cũng là một “thành phần sáng tạo” có tác động đến xu hướng phát triển của cải lương trong tương lai. Nên chúng tôi tha thiết mong muốn các tầng lớp khán giả hiện đại hãy quan tâm, chia sẻ và chung tay với chúng tôi trong khát khao phục hưng sân khấu cải lương – một loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc và quý báu với tuổi đời 101 năm mà ông cha đã để lại cho chúng ta.

Sân khấu cải lương mới Đại Việt cũng sẽ là nơi quy tụ của nhiều nghệ sĩ cải lương tài danh hai miền Nam – Bắc và dự kiến trong năm 2019 sẽ cho ra đời 3 tác phẩm: “Chuyện tình Khau Vai” (Tác giả: PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ); “Đoạt hồn” (Tác giả: Nguyễn Toàn Thắng) và “Lôi Vũ” (Kiệt tác sân khấu Thế giới của tác giả Tào Ngu – Trung Quốc). Theo kế hoạch, vở diễn “Chuyện tình Khau Vai” sẽ là tác phẩm đầu tiên của sân khấu Cải lương mới Đại Việt, dự định ra mắt khán giả TP Hồ Chí Minh vào đầu tháng 6/2019 tại Nhà hát Lớn Thành phố. Với lực lượng biểu diễn gồm: NSƯT Quế Trân, NSƯT Lê Tứ, NSƯT Phượng Loan, Linh Trung, Quang Khải, Võ Minh Lâm, Hà Như, Lê Thanh Thảo, Cao Thúy Vy, Cao Mỹ Châu, Lệ Hằng, Hà Thiên Mỹ … Và để chuẩn bị cho vở diễn khai màn này, sắp tới đây, các nghệ sĩ sẽ có đợt tham quan thực tế tại xã Khau Vai, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang để có những trải nghiệm, hiểu biết và cảm xúc chân thực cho vai diễn của mình. Tiếp đó là là tác phẩm “Đoạt hồn” với định dạng Nhạc – Vũ – Kịch hiện đại kể về câu chuyện ở Sài Gòn thập nhiên 60 của thế kỷ trước. Và với “Lôi vũ” thì khán giả đã biết rồi, nhưng bản diễn tới đây trên sân khấu Đại Việt chắc chắn sẽ có nhiều đổi mới.

Đạo diễn NSƯT Triệu Trung Kiên

“Chuyện tình Khau Vai” là vở diễn đã từng được Nhà hát Cải lương Việt Nam dàn dựng và biểu diễn nhiều nơi, trong đó có TP Hồ Chí Minh. Vậy trên sân khấu cải lương mới Đại Việt tới đây, Chuyện tình Khau Vai sẽ được anh “làm mới” thế nào để thu hút khán giả?

Chuyện tình Khau Vai sẽ tiếp tục được nâng cao và bổ sung thêm những yếu tố nhằm tạo sự hấp dẫn cho người xem. Chúng tôi sẽ đầu tư vở diễn một cách tốt nhất có thể. Tất cả các khâu từ trang trí, phục trang, quá trình tập luyện, công tác truyền thông quảng bá, bán vé, kêu gọi tài trợ… sẽ được thực hiện một cách bài bản với các ê kíp trẻ, năng động. Với lực lượng biểu diễn bao gồm các ngôi sao cải lương TP Hồ Chí Minh, vở diễn sẽ toát lên một diện mạo tươi mới. Và còn một điều thú vị nữa dành cho khán giả trong những đêm diễn khai màn vở Chuyện tình Khau Vai vào tháng 6 tới, là chúng tôi sẽ bố trí một không gian trưng bày nhỏ tại tiền sảnh nhà hát với các hình ảnh, thông tin, hiện vật, vật phẩm văn hóa đặc trưng cho đời sống sinh hoạt của đồng bào các dân tộc thiểu số Hà Giang mà chúng tôi sưu tầm được trong đợt thực tế Khau Vai. Do đó, khán giả không chỉ đến rạp để xem vở diễn mà còn có thêm những hiểu biết và cảm nhận về “vùng văn hóa sản sinh ra huyền tích Khau Vai”. Hy vọng những đêm diễn ra mắt của sân khấu cải lương mới Đại Việt sẽ làm hài lòng người xem.

Cảnh trong vở “Ni sư Hương Tràng” do đạo diễn NSƯT Triệu Trung Kiên dàn dựng

Được biết, ngoài những vở diễn chuẩn bị ra mắt trên sân khấu Đại Việt anh cũng đang có một số dự án sân khấu mang tính thử nghiệm tại phía Bắc. Anh có thể “bật mí” một chút về những tác phẩm này?

Tôi chỉ xin tiết lộ một chút là trong số các tác phẩm mà tôi được mời dàn dựng tới đây sẽ có một tác phẩm thử nghiệm khi hòa trộn cùng lúc các loại hình nghệ thuật Cải lương – Chèo – Hát Xẩm – Hát Văn (Huế). Hy vọng sẽ cống hiến cho khán giả những điều thú vị mới.

Xin cảm ơn NSƯT Triệu Trung Kiên và chúc cho những dự án sân khấu của anh sẽ thành công!

Lan Hương